EDITORIAL

Οι σύγχρονοι άνθρωποι ανήκουμε στη θορυβώδη οικογένεια των μεγάλων πιθήκων. Η εξέλιξή μας ξεκίνησε από μικρά θηλαστικά που ζούσαν 70 εκατομμύρια χρόνια πριν, παρέα με τους τελευταίους δεινόσαυρους. Από αυτά προήλθαν οι μαϊμούδες και οι πίθηκοι, ενώ από τους τελευταίους ξεχώρισαν 10 εκατομμύρια χρόνια πριν οι Ανθρωπίδες, στους οποίους ανήκουμε σήμερα οι άνθρωποι, μαζί με τους χιμπατζήδες, τους γορίλες και τους ουραγκοτάγκους. Τα απολιθώματα δείχνουν ότι οι πρώτοι άνθρωποι του είδους μας, οι πρώτοι Homo sapiens, εμφανίστηκαν κάπου στην Αφρική 300 χιλιάδες χρόνια πριν, ενώ τα σύγχρονά επιτεύγματα της επιστήμης μας έχουν οδηγήσει μέχρι τη Σελήνη.

Αυτή λίγο-πολύ είναι η ιστορία μας. Όμως, παρά τη συσσωρευμένη γνώση για την καταγωγή μας, η κοινή γνώμη εξακολουθεί να πιστεύει ότι ο άνθρωπος είναι ένα μείγμα φυσικών και μεταφυσικών ιδιοτήτων και όχι προϊόν καθαρής βιολογικής εξέλιξης, γεγονός που συντηρεί στην κοινωνία μία απογοητευτική άγνοια, ασύμβατη με την εποχή μας. Αν, πράγματι, είμαστε ιδιαίτεροι, μήπως είμαστε μόνο για τους εαυτούς μας ή τους δικούς μας και όχι για την υπόλοιπη φύση? Παρά την υψηλή ευφυΐα και την ασύλληπτη πρόοδο μας, διαθέτουμε ακόμα τον παλαιολιθικό εγκέφαλο των ανθρώπων των σπηλαίων, διαχειριζόμαστε ανορθόδοξα τον hitech πολιτισμό μας και συνεχίζουμε να είμαστε ένα ζώο με αρχέγονα ένστικτα, περιορισμένες φυσικές ικανότητες και φύσει περίεργο. Και, όσο κι αν το αρνείται πεισματικά ο μέσος άνθρωπος, έχουμε και συγγενείς.

Είναι καιρός, με οδηγό τη γνώση και με διάθεση αισιοδοξίας, να συμφιλιωθούμε με την ταπεινή μας φύση και να διαμορφώσουμε ένα νέο πλαίσιο σκέψης και ένα νέο σύστημα αξιών που να δικαιολογούν, επιτέλους, τον προσδιορισμό sapiens στο όνομά μας. Ανεξαρτήτως του βαθμού που ο καθένας το αντιλαμβάνεται, βρισκόμαστε ήδη στα πρώτα πατήματα μίας τέτοιας πολιτισμικής μεταστροφής, που φαίνεται να διαφοροποιεί -αργά και επίπονα- τη συλλογική νοημοσύνη μας σε μία μορφή παγκόσμιας συνείδησης, ικανής να αποτελέσει τη βάση για το νέο μέλλον της ανθρωπότητας. Έχοντας τα παραπάνω κατά νου και μέσα από την όποια ανάγκη να γίνουν κοινό κτήμα, όσο είναι δυνατόν, ξεπήδησε η ιδέα για το στήσιμο του παρόντος weblog.

Το Κοσμοδρόμιο θα προσπαθήσει να ακολουθήσει την εξελικτική διαδρομή του σοφού ανθρώπου στο χωροχρόνο του πλανήτη Γη, μέσα από τα μονοπάτια της Ανθρωπολογίας, της Εξελικτικής Βιολογίας και της Προϊστορικής Αρχαιολογίας και μακριά από τις θεολογικές ή φιλοσοφικές πλάνες, που συνήθως τη συνοδεύουν. Παράλληλα θα είναι και ένα παράθυρο φουτουριστικής γνώσης, καθώς θα αναζητήσει και τις νέες θέσεις της επιστήμης της Κοσμολογίας για την ενεργειακή-σωματιδιακή φύση του ανθρώπου και τη σχέση του με το Σύμπαν, μέσα από τον αναδυόμενο κλάδο της Κβαντικής Βιολογίας που αναζητά τη διασύνδεση των κβαντικών φαινομένων με την εξέλιξη της ζωής.

«Η σύγχρονη επιστημονική σκέψη», κατά τον αστροφυσικό Μάνο Δανέζη, «διαφοροποιείται πια τόσο πολύ από την κοινή ανθρώπινη λογική, έτσι ώστε όποιος δεν γνωρίζει βασικές αρχές των φυσικών επιστημών, να μην μπορεί να κατανοεί την αλήθεια φυσικών γεγονότων, όπως είναι λόγου χάρη η ύπαρξη της τέταρτης διάστασης ή οι μαύρες τρύπες, τα οποία η κοινή λογική είτε τα προσδιορίζει ως μεταφυσικά, είτε αρνείται να τα αποδεχτεί». Και βλέποντας στο μέλλον, θα συμφωνήσουμε και με τον εξελικτικό βιολόγο Edward O. Wilson ότι «αυτό που έχει σημασία πια, για τη μακροχρόνια επιβίωσή μας, είναι η ευφυής αυτεπίγνωση, βασισμένη σε μεγαλύτερη ανεξαρτησία σκέψης από όση γίνεται ανεκτή σήμερα, ακόμη και στις πιο προηγμένες δημοκρατικές κοινωνίες μας».

Ι.Σ. – Ιανουάριος 2019

Εικόνα επικεφαλίδας: ©Marc Garlick/SciencePhotoLibrary/Πηγή: THE SCIENTIST/2020

Προτεινόμενη Βιβλιογραφία

Γιώργος Γραμματικάκης | Η αυτοβιογραφία του φωτός, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2005

Δημήτρης Νανόπουλος | Στον τρίτο βράχο από τον ήλιο – Μία ζωή, η επιστήμη και άλλα παράλληλα σύμπαντα, Εκδόσεις Πατάκη, 2016

Θεόδωρος Γ. Γιαννόπουλος | Πόθεν και πότε οι Έλληνες; Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2012

Κώστας Καμπουράκης | Κατανοώντας την Εξέλιξη, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2017

Λευτέρης Ζούρος | Ας συμφιλιωθούμε με τον Δαρβίνο, ας συμφιλιωθούμε με τη φύση μας και τη Φύση, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2009

Μάνος Δανέζης & Στράτος Θεοδοσίου | Έτσι βλέπω τον κόσμο – Η επιστήμη του Homo universalis, Εκδόσεις Δίαυλος, 2012

Στέφανος Τραχανάς | Στοιχειώδης Κβαντική Φυσική, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2012

Στέφανος Τραχανάς | Σχετικιστική Κβαντομηχανική, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2016

Aldus Huxley | Ένας γενναίος, νέος κόσμος, Εκδόσεις Κάκτος, 1980

Bryan Sykes | The Seven daughters of Eve. The Science that Reveals our Genetic Ancestry, W.W. Norton, New York-London 2001

Carlo Rovelli | Επτά Σύντομα Μαθήματα Φυσικής, Εκδόσεις Πατάκη, 2016

Cristophe Galgard | Το Σύμπαν στα χέρια σας – Ένα ταξίδι στον πραγματικό κόσμο της επιστήμης, Εκδόσεις Καλέντη, 2016

Daniel E. Lieberman, 2013 |Η ιστορία του ανθρωπίνου σώματος – Υγεία, ασθένεια και φυσική επιλογή: το νέο πεδίο της εξελικτικής ιατρικής, Εκδόσεις Κάτοπτρο, 2013

David Reich | Who we are and how we got here. Oxford University Press, London 2018

Donald Johanson & Blake Edgar | From Lucy to Language, Simon & Schuster, New York 1996

Edward O. Wilson | Το νόημα της ανθρώπινης ύπαρξης, Εκδόσεις Κάτοπτρο, 2016

François Ansermet & Pierre Magistretti | Τα ίχνη της εμπειρίας – Νευρωνική πλαστικότητα και η συνάντηση της Βιολογίας με την Ψυχανάλυση, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2015

Franκ Wilczek | Η ελαφρότητα του είναι – Μάζα, αιθέρας και η ενοποίηση των δυνάμεων, Εκδόσεις Κάτοπτρο, 2010

Frans de Waal | Πρωτεύοντα και Φιλόσοφοι – Πως εξελίχθηκε η ηθική, Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, 2015

Gary Lynch & Richard Granger | Μεγάλος Εγκέφαλος – Οι απαρχές και το μέλλον της ανθρώπινης νοημοσύνης, Εκδόσεις Κάτοπτρο, 2009

Jared Diamond | Ο τρίτος χιμπαντζής – Η εξέλιξη και το μέλλον του ανθρώπινου ζώου, Εκδόσεις Κάτοπτρο (2η), 2006

Jim Al-Khalili & Johnjoe McFadden | Ζωή στην κόψη – Η μυστηριώδης Κβαντική Bιολογία, Εκδόσεις Τραυλός, 2017

Matt Ridley |Ορθολογική αισιοδοξία, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2017

Michael Gazzaniga | Άνθρωπος – Η επιστήμη πίσω από όσα μας κάνουν μοναδικούς, Εκδόσεις Κάτοπτρο, 2008

Nessa Carey | Η Επιγενετική Επανάσταση – Σύγχρονη Βιολογία και η αντίληψή μας περί γενετικής, ασθενειών και κληρονομικότητας, Εκδόσεις Ροπή, 2015

Nicholas A. Christakis & James H. Fowler | Συνδεδεμένοι – Η εκπληκτική δύναμη των κοινωνικών δικτύων και πως αυτά διαμορφώνουν τη ζωή μας, Εκδόσεις Κάτοπτρο, 2009

Peter Godfrey-Smith | Η φιλοσοφία της Βιολογίας, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2016

Richard E. Leaky | The Origin of Human Kind, Basic Books, New York 1994

Robin Dunbar | Human Evolution, Penguin Books, London 2014

Yuval Noah Harari | Sapiens – Μία σύντομη ιστορία του ανθρώπου, Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, 2015