Dragon Man: Νέο είδος ανθρώπου ή ένας Denisovan αυτοπροσώπως;

Στο προσκήνιο της μελέτης της καταγωγής του ανθρώπου έχει μπει δυναμικά εδώ και μερικά χρόνια η Ασία, με διάφορα αταξινόμητα απολιθώματα του παρελθόντος να συμπληρώνουν σιγά-σιγά μεγάλο μέρος από το παζλ της εξέλιξής μας. Επίκεντρο αυτής της τάσης είναι η Κίνα, η αναδυόμενη υπερδύναμη στο χώρο των επιστημών και σίγουρα της Παλαιοανθρωπολογίας. Ένα εντυπωσιακό απολίθωμα αποκαλύφθηκε πριν λίγες μέρες στην περιφέρεια της πόλης Harbin της βορειοανατολικής Κίνας. Πρόκειται για ένα πολύ καλά διατηρημένο κρανίο ανθρωπίνου του Μέσου Πλειστόκαινου (780-125 χιλιάδες χρόνια πριν), που σύμφωνα με τους μελετητές του προσδιορίζεται ως νέο είδος με το όνομα Homo longi ή πιο εκλαϊκευμένα Dragon Man! Στα ελληνικά, «Δρακάνθρωπος» ή «Άνθρωπος-Δράκος», όπως προτιμάτε! Το κρανίο, με μία ασυνήθιστη ιστορία ανακάλυψης, πιθανολογείται ότι εντοπίσθηκε βορειότερα από το Harbin το 1933 -μόλις τέσσερα χρόνια μετά την ανακάλυψη του φημισμένου Ανθρώπου του Πεκίνου (Homo erectus/pekinensis). Το εύρημα φυλάχτηκε κρυφά σε ένα πηγάδι μέχρι το 2018, οπότε αποδόθηκε προς εξέταση στο κινεζικό πανεπιστήμιο Hebei GEO University. Το εντυπωσιακό της ανακάλυψης έχει να κάνει με το ότι το νέο είδος χαρακτηρίζεται ως «αδελφό» με το δικό μας και πιο συγγενικό ακόμα και από τα διάσημα ξαδέλφια μας τους Νεάντερταλ. Η ελάχιστη ηλικία του ευρήματος υπολογίζεται στα 146 χιλιάδες χρόνια.

Το Harbin βρίσκεται στη βορειοανατολική Κίνα, σε γεωγραφικό πλάτος 45ο περίπου. Το κρανίο του Dragon Man βρέθηκε ακόμα βορειότερα, σε παρόχθια θέση του ποταμού Songhua που διατρέχει την επαρχία του Harbin, η οποία ονομάζεται Heilongjiang (στα κινέζικα σημαίνει «Ποταμός του Μαύρου Δράκου» , Hei Long Jiang). Έτσι προέκυψε και το όνομα Dragon Man. Το απολίθωμα είναι το βορειότερο που έχει βρεθεί ποτέ για άνθρωπο του Μέσου Πλειστοκαίνου. Πηγή: Ni, X., Ji, Q., et al., 2021

Το κρανίο είναι σχεδόν πλήρες (το όνειρο κάθε ανθρωπολόγου), λείπει μόνο η κάτω γνάθος και θυμίζει μακροσκοπικά, ως προς την καθαρότητά του, αυτό του σπηλαίου των Πετραλώνων (Homo heidelbergensis). Τα βασικά του γνωρίσματα; Είναι τεράστιο, ίσως το μεγαλύτερο από όλα τα γνωστά κρανία Homo (με εξαίρεση τα κρανία «Μπόσκοπ» από τη νότια Αφρική), πλατύ και χοντροκαμωμένο και με όγκο εγκεφάλου >1400 cm3 (εμπίπτει στα ανώτερα όρια κρανιακού εύρους του σύγχρονου ανθρώπου). Έχει πρόσωπο μικρό σε μέγεθος και κρυμμένο επαρκώς κάτω από την κρανιακή κάψα, με πολύ έντονα υπερόφρυα τόξα (κοινό γνώρισμα μεταξύ αρχαϊκών ανθρωπίνων) και μεγάλες, σχεδόν τετράγωνες οφθαλμικές κόγχες (θυμίζει alien).

Εμφανίζει επίπεδα και χαμηλά ζυγωματικά, σαν αυτά του είδους μας, εκατέρωθεν μίας μεγάλης ρινικής κοιλότητας και κάτω από αυτή μία ευρεία άνω γνάθο με ρηχούς κυνοδοντικούς βόθρους (canine fossae), που μάλλον θα φιλοξενούσαν υπερμεγέθη δόντια. Μόνο ένας γομφίος παραμένει στη θέση του, με τρείς ρίζες, χαρακτηριστικό σπάνιο μεταξύ των σύγχρονων ανθρώπων (το δόντι μοιάζει αρκετά με αυτό που βρέθηκε στο σπήλαιο Denisova). Γενικά εμφανίζει ένα παράξενο μωσαϊκό από πρωτόγονα και παράγωγα γνωρίσματα, που το καθιστούν μοναδικό κυριολεκτικά. Αρκεί να το κοιτάξει κάποιος κατάματα, ακόμα και μη ειδικός, και αμέσως καταλαβαίνει ότι πρόκειται για πρωτόγνωρο κρανίο. Αυτό φαίνεται να αρκεί (για την ώρα) για να ταξινομείται ως ένα νέο είδος από τους μελετητές του, διαφορετικό από κάθε άλλο γνωστό είδος ανθρωπίνου.

Αν και η ανατομική περιγραφή του πεντακάθαρου κρανίου του Dragon Man είναι, μάλλον, εύκολη, δεν ισχύει το ίδιο για την τοποθέτησή του στο εξελικτικό δέντρο του ανθρώπου ως Homo longi, καθώς περισσότερο από 100+ χιλιάδες χρόνια πριν, την εποχή που εκτιμάται ότι έζησε ο Δρακάνθρωπος, αρκετά είδη ανθρώπου συνυπήρχαν στην Ασία.

Στην Κίνα, ειδικά, έχουμε πληθώρα αινιγματικών απολιθωμάτων, με μερικά αρχαϊκά κρανία, όπως αυτό από το Dali (για να αναφέρουμε το πιο γνωστό) ηλικίας 250/270 χιλιάδων χρόνων, να εμφανίζουν ένα παρόμοιο συνδυασμό αρχαίων και πιο σύγχρονων χαρακτήρων. Υπάρχει μακρά διαμάχη, σχετικά, για το αν αυτά τα απολιθώματα ανήκουν σε διαφορετικά είδη, αν θα μπορούσαν αν είναι μεταβατικές μορφές μεταξύ του Homo erectus και του Homo sapiens ή αν θα μπορούσαν, πράγματι, να αντιπροσωπεύουν αρχαϊκές μορφές του είδους μας.

Σε αυτά προστίθεται τώρα και το νέο εύρημα του Dragon Man. Θεωρητικά, το κρανίο του Homo longi θα μπορούσε, σε μία πρώτη σκέψη, να ανήκει στους μυστηριώδεις Ντενίσοβαν, τους «αδελφούς» των Νεάντερταλ, για τους οποίους έχουν βρεθεί μέχρι σήμερα ελάχιστα απολιθώματα. Ζούσαν στην Ασία για εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια (στο σπήλαιο Denisova άφηναν τα ίχνη τους μεταξύ 280 και 55 χιλιάδων χρόνων πριν) και πολλά ασιατικά απολιθώματα πιθανολογείται ότι ανήκουν σε αυτούς.

Ισχύει, όμως, το ίδιο και για το κρανίο του Harbin; Τι μας λέει η νέα έρευνα; Εφαρμόζοντας ένα πακέτο δεδομένων για εκατοντάδες μετρήσιμα μορφολογικά γνωρίσματα του κρανίου, το οποίο στη συνέχεια υποβλήθηκε σε υπολογιστικό μοντέλο για σύγκριση με ανατομικά χαρακτηριστικά από 95 άλλα γνωστά απολιθώματα κρανίων, γνάθων και δοντιών του γένους Homo (από όλο τον κόσμο) και μετά από αναρίθμητες προσομοιώσεις φυλογενετικών δέντρων -για την εύρεση εκείνου με τα λιγότερα εξελικτικά βήματα- ξεπήδησε μία αναπάντεχη ομαδοποίηση.

Το κρανίο του Dragon Man, μαζί με άλλα κρανία από την Κίνα, μεταξύ των οποίων και το αρχαϊκό από το Dali, αλλά και μία κάτω γνάθο ηλικίας 160 χιλιάδων χρόνων από το σπήλαιο Xiahe του Θιβέτ, ανήκει σε μία ομάδα από την ανατολική Ασία, διαφορετική από τις εξελικτικές γραμμές των Νεάντερταλ και των σύγχρονων ανθρώπων (κοντά όμως με τον Homo antecessor!), η οποία ομάδα, όμως, μοιράζεται τον ίδιο τελευταίο πρόγονο με τον Homo sapiens! Ο Dragon Man, δηλαδή, είναι πιο συγγενής μορφολογικά με τους πολύ πρώιμους σύγχρονους ανθρώπους, παρά  με τους Νεάντερταλ της ίδιας περιόδου ή, με άλλα λόγια είναι περισσότερο κοντά στον Homo sapiens από όσο είναι ο Homo neanderthalensis! Αν ισχύει αυτό, ο Dragon Man θα αντικαταστήσει τον Νεάντερταλ στην παραδοσιακή θέση του «αδελφού μας», με τη μορφή του νέου είδους Homo longi! Η ηλικία του, προς το τέλος του Μέσου Πλειστοκαίνου, τον τοποθετεί στο κάδρο ως έναν ασιατικό σύγχρονο των παράλληλα εξελισσόμενων γραμμών των sapiens και των Νεάντερταλ (ίσως και των Ντενίσοβαν, αν δεν ανήκει σε αυτούς).

Αυτά μας λέει η κινεζική μελέτη για τον νέο εύρημα και δικαιολογημένα έχει τραβήξει πάνω της τα φώτα της δημοσιότητας. Ένα νέο είδος, με τόσο σπάνια φωτογένεια, όσο αυτή του πλήρους κρανίου του Dragon Man και με «αδελφική συγγένεια» με τον σύγχρονο άνθρωπο, ανοίγει νέα κεφάλαια στην ιστορία της βιολογικής εξέλιξης μας. Υπάρχει, όμως, ένας αστερίσκος.

Η κάτω γνάθος Xiahe, το πρώτο απολίθωμα (και η πρώτη φυσική απόδειξη) της ύπαρξης των Ντενίσοβαν σε θέση διαφορετική από το σπήλαιο Denisova. Η ηλικία της γνάθου είναι 160 χιλιάδων χρόνων. Η εύρεση της ταυτότητάς του έγινε με παλαιοπρωτεωμική ανάλυση. Δεν αποκλείεται το κρανίο του Dragon Man να είχε μία παρόμοια γνάθο. ©Dongju Zhang/Lanzhou University. Πηγή: Science

Το φυλογενετικό δέντρο συνδέει, όπως αναφέραμε ήδη, τον Dragon Man με τη γνάθο Xiahe του Θιβέτ, αφού τοποθετεί και τα δύο απολιθώματα στην ίδια ομάδα, αυτή των κινέζικων απολιθωμάτων (κι ας φαίνεται παράδοξο αυτό, αφού στο κρανίο του Harbin δεν βρέθηκε κάτω γνάθος για άμεση φυσική σύγκριση). Η γνάθος γνωρίζουμε σήμερα, μέσω παλαιοπρωτεωμικής ανάλυσης, ότι είναι πολύ πιθανόν να ανήκει σε Ντενίσοβαν, οπότε βάσει του συγκριτικού μοντέλου για τα 95 απολιθώματα και ο Dragon Man θα (μπορούσε να) είναι Ντενίσοβαν. Όπως είδαμε, όμως, η κοινή ομάδα στην οποία ανήκουν τα δύο απολιθώματα, είναι διακριτή από τους Νεάντερταλ, κάτι που δεν (μπορεί να) ισχύει. Από γενετικές αναλύσεις  aDNA έχουμε βρει ότι Νεάντερταλ και Ντενίσοβαν είναι στενοί συγγενείς και είχαν κοινό πρόγονο, ο οποίος αποχωρίστηκε από τους προγόνους του Homo sapiens 770-550 χιλιάδες χρόνια πριν.

Συνεπώς, αν η γνάθος Xiahe προέρχεται πράγματι από Ντενίσοβαν, τότε ο πιο στενός συγγενής του Dragon Man θα πρέπει είναι o Νεάντερταλ και όχι ο Homo sapiens. Δεν μπορείς να είσαι «αδελφό είδος» και με τους Νεάντερταλ (γενετικά) και με τους sapiens (μορφολογικά) την ίδια στιγμή! Από άλλες μελέτες DNA γνωρίζουμε, επίσης, ότι οι σύγχρονοι άνθρωποι είναι γενετικά πιο κοντά με τους Νεάντερταλ,  παρά με τους Ντενίσοβαν. Οι αντιφάσεις αυτές, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι δεν γνωρίζουμε καν το ακριβές context, αρχαιολογικό και στρωματογραφικό, που βρέθηκε αρχικά το κρανίο (αφού για 85 χρόνια ήταν κρυμμένο σε ένα πηγάδι),  δείχνουν ότι, ίσως, είναι πρόωρο να κατατάξουμε τον Dragon Man σε νέο είδος. Καλύτερα να περιμένουμε για περισσότερα δεδομένα (που σίγουρα δεν θα αργήσουν).

Οι παραπάνω ακροβασίες για τη θέση του Dragon Man, όμως, φανερώνουν και κάτι περισσότερο, που ίσως έχει μεγαλύτερη σπουδαιότητα και από το ίδιο το κρανίο. Το φυλογενετικό δέντρο της δημοσίευσης δείχνει ότι υπάρχει μία ασυμβατότητα μεταξύ της μορφολογίας των απολιθωμάτων που συγκρίνονται μεταξύ τους και των όσων ξέρουμε για πιθανές συγγένειες από το aDNA συγκεκριμένων ομάδων (γνωρίζουμε, για παράδειγμα, ότι ο Homo antecessor είναι «αδελφός κλάδος» των Νεάντερταλ/Ντενίσοβαν/sapiens ή ότι τρεις διακριτές ομάδες Ντενίσοβαν είναι γνωστές λόγω των αρχαίων επιμειξιών τους με τους σύγχρονους ανθρώπους).

Παρατηρώντας, λοιπόν, το κλαδόγραμμα βλέπουμε ένα συνονθύλευμα αταίριαστων ζευγαριών. Τα κινέζικα απολιθώματα τοποθετούνται δίπλα στον αφρικανικό sapiens και ο Homo antecessor της δυτικής Ευρώπης ομαδοποιείται με το κρανίο από το Dali και τη γνάθο Xiahe από την άλλη άκρη της Ασίας! Οι Νεάντερταλ εμφανίζονται ως ένα outgroup παράμερα από όλους τους προηγούμενους και οι σύγχρονοι άνθρωποι φαίνεται ότι μοιάζουν περισσότερο με τον antecessor παρά με τους Νεάντερταλ! Από όποια οπτική γωνιά και αν κοιτάξουμε τους κλάδους, δεν υπάρχει τρόπος να τους ταιριάξουμε με ό,τι γνωρίζουμε από το aDNA. Μορφολογία και αDNA απλά δεν δένουν! Και δεν έχει να κάνει με το ποιο είναι σωστό και ποιο το λάθος, γιατί προφανώς και τα δύο είναι σωστά, αλλά μας λένε διαφορετικά πράγματα, μάλλον συμπληρωματικά (ας το έχουμε αυτό υπόψιν για μελλοντικές ανακαλύψεις). Η φυσική ανθρωπολογία είναι η μία όψη του νοσμίσματος, η άλλη (η αόρατη) είναι η αρχαιογενετική.

Επιστρέφοντας πίσω στο κρανίο και με βάση όλα τα παραπάνω δύο είναι τα πιθανότερα σενάρια για τον Dragon Man. Ή το νέο κρανίο ανήκει πράγματι σε νέο είδος, όπως προτείνει η πρόσφατη έρευνα (Homo longi) ή ανήκει στους, γνωστούς-άγνωστους Ντενίσοβαν (κάτι που μπορεί να επαληθευτεί μελλοντικά μέσω ανάλυσης aDNA από δείγμα του οστού του κρανίου). Μία τρίτη εναλλακτική υπόθεση -με βάση το γεγονός ότι το κρανίο είναι το βορειότερο σε γεωγραφικό πλάτος (45oN) εύρημα ανθρωπίνου του Μέσου Πλειστοκαίνου και με ανατομικές προσαρμογές, όπως η ογκώδης και χοντροκόκαλη κατασκευή του, για αντίξοα και ψυχρά περιβάλλοντα- θα ήταν να ανήκει σε πολύ πρώιμη ομάδα από Νεάντερταλ (γνωρίζουμε ότι ζούσαν στη νότια Σιβηρία 140 χιλιάδες χρόνια πριν, πολύ κοντά χρονολογικά με τον Dragon Man).

Σίγουρα o Homo longi δεν θα μπορούσε να είναι πρώιμος  Homo sapiens λόγω μερικών πολύ αρχαϊκών ανατομικών χαρακτηριστικών του, όπως για παράδειγμα το αρκετά διαφορετικό μετωπιαίο οστό του. Ο μεγάλος κρανιακός όγκος του αποκλείει, τέλος, και την περίπτωση του Homo heidelbergensis. Αν, παρόλα αυτά τα λίγο έως πολύ υποθετικά για την ώρα, επιβεβαιωθεί, εκτός της μορφολογικής, και γενετική συγγένεια μεταξύ των κρανίων από το Harbin και το Dali, θα μπορούσε ο Dragon Man να τοποθετηθεί στο άτυπα προσδιορισμένο είδος Homo daliensis, χωρίς να χρειάζεται η επινόηση του νέου ονόματος «longi» (με την προϋπόθεση ότι κανένα από τα δύο δεν θα συσχετίζεται με Ντενίσοβαν).

Όπως κι αν καταλήξουμε να ονομάζουμε τον Homo longi, έχουμε να κάνουμε με ένα ξεχωριστό ασιατικό κλάδο, που εξελισσόταν παράλληλα με εμάς, τους Homo sapiens, για μερικές εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια μέχρι που, κάποια στιγμή, εξαφανίστηκε. Αν το σενάριο της κινεζικής μελέτης επιβεβαιωθεί, τότε θα πρέπει να έχουμε κατά νου ότι και ο διαχωρισμός μας από την εξελικτική γραμμή των Νεάντερταλ θα (πρέπει να) έγινε πολύ πιο πίσω στο παρελθόν από όσο δείχνουν τα γενετικά δεδομένα, ίσως και ένα εκατομμύριο χρόνια πριν. Την ύπαρξη μίας πιο πρωτόγονης και αμιγώς ασιατικής εξελικτικής γραμμής (Ντενίσοβαν? ή άλλο είδος?) είχε «προβλέψει» και μία λίγο παλαιότερη ανακάλυψη, στη θέση Xujiayao της επαρχίας Hebei στη βόρεια Κίνα, απολιθωματικών καταλοίπων (θραύσματα γνάθων και υπερμεγέθη δόντια) με συνδυασμό χαρακτηριστικών από erectus μέχρι Νεάντερταλ/Ντενίσοβαν, εκτιμώμενης ηλικίας 100-125 χιλιάδων χρόνων (δεν είναι απαραίτητο, όμως, τα ευρήματα του Xujiayao να συνδέονται με το κρανίο του Harbin).

Η πρόταση-υπόθεση των Κινέζων ερευνητών επιβεβαιώνει την εικόνα που έχουμε πια, με τον Homo sapiens να μην είναι το ένα και μοναδικό (το «εκλεκτό») είδος της ανθρωπότητας, αφού φαίνεται ότι 200 χιλιάδες χρόνια πριν, ίσως να υπήρχαν στον πλανήτη, στα γεωγραφικά όρια του Παλαιού Κόσμου, μέχρι και 10 διαφορετικά είδη ανθρώπου! Όσο απίστευτο κι αν φαίνεται, αν τότε μας επισκεπτόταν ένας εξωγήινος, θα μπορούσε να έχει στενές επαφές τρίτου τύπου με κάποιον Homo από τους erectus, heidelbergensis, floresiensis, luzonensis, neanderthalensis, Denisovan, longi/daliensis (?) και sapiens στην Ευρασία και rhodesiensis, naledi, sapiens στην Αφρική (αν όλοι αυτοί ήταν, πράγματι διαφορετικά είδη). Εννοείται ότι επαφές τέτοιου τύπου άνετα θα είχαν και αρκετοί από αυτούς μεταξύ τους σε όλη την έκταση της Ασίας (η επικράτεια που μας ενδιαφέρει), με μία διαρκή ροή γονιδίων, από τον ένα στον άλλον, να συντηρεί μία διάσπαρτη ποικιλία ειδών/μεταβατικών μορφών ή ακόμα και υβριδίων, που καθρεφτίζονται σήμερα στα (γνωστά και ως) «αμφιλεγόμενα κινέζικα απολιθώματα».

Θα ήταν εντυπωσιακό, όχι μόνο για τον εξωγήινο τότε, αλλά και για εμάς σήμερα, να μπορούσαμε να βλέπουμε κάποιους από τους παραπάνω τύπους να μοιράζονταν ενδιαιτήματα, να αντάλλαζαν κουβέντες ή να έκαναν σεξ μεταξύ τους, ακόμα και παιδιά! Έτσι, δεν αποκλείεται λίγο από το DNA του Dragon Man, είτε τον θεωρήσουμε νέο είδος, είτε Ντενίσοβαν, να υπάρχει μέχρι και σήμερα σε κάποιους ανθρώπινους πληθυσμούς. Γνωρίζουμε, από απολιθώματα (47 δόντια σύγχρονης μορφολογίας) στο σπήλαιο Fuyan/Daoxian στην επαρχία Hunan της νότιας Κίνας, ότι οι σύγχρονοι άνθρωποι είχαν φτάσει εκεί 120-80 χιλιάδες χρόνια πριν, οπότε θα μπορούσαν απόγονοι του Dragon Man -αν είχαν επιβιώσει μέχρι τότε- να διασταυρώνονταν μαζί τους (ακόμα και πολύ μεταγενέστερα).

Το πήγαμε από’ δω, το φέραμε από εκεί, αλλά η απορία παραμένει: αν στην Αφρική κυριαρχούσαμε εμείς οι sapiens και στην Ευρώπη είχαν την έδρα τους οι Νεάντερταλ, τότε ποιοι βρίσκονταν στην Ασία την ίδια εποχή; Το KOSMODROMIO, σε ένα τελευταίο σχόλιο και παίρνοντας θέση περισσότερο διαισθητικά, θεωρεί ότι ο Dragon Man είναι ο πιο ευπαρουσίαστος (και αποκαλυπτικός) Ντενίσοβαν που θα μπορούσαμε να έχουμε μπροστά μας, ακόμα και μελλοντικά. Ελπίζει, τέλος, λόγω μίας συμπάθειας προς τη μορφή των Νεάντερταλ, ότι δεν θα διαταραχθεί η βαθιά και ιδιαίτερη σχέση μας με αυτούς εξαιτίας του «Δρακανθρώπου». IN NEANDERTHAL WE TRUST!

Επί του πιεστηρίου: Ίσως στο team όλων των ανθρωπίνων της Ασίας να χρειαστεί μελλοντικά να προσθέσουμε και το νέο, επίσης πολύ πρόσφατο, εύρημα του Homo Nesher Ramla από το Ισραήλ (κρατάμε μεγάλη επιφύλαξη για το όνομα, αλλά και για την ταξινόμηση του ευρήματος), τον πιθανό πρόγονο (?) των Νεάντερταλ από την Εγγύς Ανατολή, τα απολιθώματα του οποίου (κρανιακά θραύσματα και τμήμα γνάθου, πιθανώς του ίδιου ατόμου) ανακοινώθηκαν, κατά σύμπτωση, μία μέρα πριν από την είδηση για τον Dragon Man. Η ηλικία των απολιθωμάτων είναι 120-140 χιλιάδων χρόνων. Βρέθηκαν μαζί με λίθινα εργαλεία τεχνικής Levallois και κατάλοιπα φωτιάς.

Ι.Σ. – Ιούλιος 2021

Εικόνα επικεφαλίδας: ©Chuang Zao

©The Telegraph

Βιβλιογραφία

  1. Dragon Man I – Ni, X., Ji, Q., et al., 2021. Massive cranium from Harbin in north-eastern China establishes a new Middle Pleistocene human lineageThe Innovation.
  2. Dragon Man II – Ji, Q., Wu, W., et al. 2021. Late Middle Pleistocene Harbin cranium represents a new Homo species. The Innovation.
  3. Dragon Man III – Shao, Q., Ge, J., et al. 2021. Geochemical provenancing and direct dating of the Harbin archaic human craniumThe Innovation.
  4. Bae, C. J., Douka, K., et al. 2017. On the origin of modern humans: Asian Perspectives Science Vol. 358, Issue 6368.
  5. Chen, F., Welker, F., et al. 2019. A late Middle Pleistocene Denisovan mandible from the Tibetan Plateau. Nature 569, 409-412.
  6. Liu, W., Martinón-Torres, M., et al. 2015. The earliest unequivocally modern humans in southern China. Nature Vol. 526, 696–699.
  7. Qiu, J., 2016. How China is rewriting the book on human origins – Fossil finds in China are challenging ideas about the evolution of modern humans and our closest relatives. Nature 53522–25.
  8. Reich, David, 2018. Who we are and how we got here. Oxford University Press, London.
  9. Sheela, A. and Xinzhi, W., 2017. A multivariate assessment of the Dali hominin cranium from China: Morphological affinities and implications for Pleistocene evolution in East Asia. Am J Phys Anth Volume 164, 679-701.
  10. Xing, S., Martinón-Torres, M., et al. 2014. Hominin teeth from the early Late Pleistocene site of Xujiayao, Northern China. Am J Phys Anthr Vol. 156(2), 224-240.

Διαδικτυακές Πηγές

  1. NationalGeographic.com, ‘Dragon Man’ skull may be new species, shaking up human family tree, by Maya Wei-Haas.
  2. Science.com, Stunning ‘Dragon Man’ skull may be an elusive Denisovan—or a new species of human, by Ann Gibbons.
  3. SmithsonianMag.com, A 146,000-Year-Old Fossil Dubbed ‘Dragon Man’ Might Be One of Our Closest Relatives, by Brian Handwerk.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s